کولیت روده یکی از بیماری های التهابی مزمن دستگاه گوارش بوده که با التهاب و زخم در دیواره روده به ویژه روده بزرگ (کولون) همراه است. این بیماری باعث علائمی مانند اسهال مزمن، درد شکم، خونریزی از مقعد و کاهش وزن می شود. اما چرا برخی افراد به این بیماری مبتلا می شوند؟ آیا نقش ژنتیک، تغذیه یا استرس در بروز کولیت روده پررنگ تر است؟ در این مقاله قصد داریم به صورت جامع و علمی کولیت روده، علائم، دلایل بروز، روشهای تشخیص و درمان این بیماری بپردازیم پس با ما همراه باشید.
کولیت روده چیست؟
کولیت روده یکی از بیماری های مزمن و التهابی دستگاه گوارش بوده که در آن لایه داخلی روده بزرگ (کولون) و راست روده دچار التهاب و زخم می شود. این بیماری با نام هایی مانند کولیت اولسراتیو یا کولیت زخمی نیز شناخته می شود و از زیرشاخه های بیماری های التهابی روده (IBD) محسوب می گردد.
بسیاری از افراد ممکن است با علائمی مانند اسهال، دل درد، نفخ، یبوست یا تغییر در اجابت مزاج مواجه شوند و آن را با مشکلات گوارشی ساده یا حتی کولیت عصبی اشتباه بگیرند اما در واقع این نشانه ها بیانگر یک بیماری جدی تر است. کولیت اولسراتیو برخلاف بیماری کرون تنها روده بزرگ و راست روده را درگیر می کند، در حالی که کرون هر بخشی از دستگاه گوارش را از دهان تا مقعد تحت تاثیر قرار می دهد.
شدت علائم به میزان گستردگی التهاب در کولون بستگی دارد و هرچه ناحیه درگیر وسیع تر باشد، نشانه ها شدیدتر خواهند بود. افراد در هر سنی ممکن است به این عارضه مبتلا شوند اما بیشترین شیوع آن در بازه های سنی 15 تا 35 سال و 55 تا 70 سال دیده می شود.
دلایل بروز کولیت روده
کولیت روده یکی از بیماری های مزمن و التهابی دستگاه گوارش بوده که روده بزرگ (کولون) را درگیر می کند. بهتر است بدانید علت دقیق این بیماری به طور کامل مشخص نشده اما برخی عوامل زمینه ساز شناسایی شده که در بروز یا تشدید این عارضه نقش دارند. به طور کلی دلایل بروز کولیت روده به شرح زیر است:
- استعمال دخانیات
- زمینه های ژنتیکی
- ضعف سیستم ایمنی بدن
- عدم رعایت بهداشت فردی
- استرس و تنش های روانی
- رژیم غذایی پرچرب و محرک
- عفونت های ویروسی یا باکتریایی
- عفونت های گوارشی (کولیت عفونی)
- واکنش بیش از حد سیستم ایمنی به عفونت ها
- عوامل محیطی مانند آلودگی هوا و تغذیه نامناسب
- تاریخچه خانوادگی ابتلا به بیماری های التهابی روده
- مصرف برخی داروها مانند داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی، آنتی بیوتیک ها و داروهای ضدبارداری
بیشتر بخوانید: پولیپ روده چیست؟
علائم کولیت روده
این بیماری، روده بزرگ را تحت تاثیر قرار می دهد و با علائم متنوعی در بیماران بروز می کند. شدت و نوع این علائم در افراد مختلف متفاوت بوده و گاهی علائم به صورت دوره ای و موقتی ظاهر می شوند. لازم به ذکر است در صورت بروز هر یک از علائم ذکر شده در زیر به بهترین جراح کولورکتال تهران مراجعه نمایید. به طور کلی علائم این عارضه به شرح زیر است:
- تب و لرز
- کم آبی بدن
- کاهش اشتها
- کاهش وزن
- اسهال مکرر
- خستگی شدید
- مشکلات کبدی
- درد و گرفتگی شکم
- حساسیت و افسردگی
- ورم و التهاب مفاصل
- احساس دفع فوری مدفوع
- علائم چشمی (مانند التهاب چشم)
- خونریزی از رکتوم یا مدفوع خونی
- تغییر در عادات روده (یبوست یا اسهال)
- زخم های کوچک داخل دهان (زخم کانکر)
- سوء هاضمه، سوزش معده، نفخ و ریفلاکس معده به مری
انواع کولیت روده
کولیت ها به محل التهاب، شدت علائم و علت بروز بیماری به اشکال مختلفی تقسیم می شوند. شناخت هر نوع از کولیت به درک بهتر علائم، انتخاب درمان مناسب و پیشگیری از عوارض کمک می کند. حال در ادامه به انواع کولیت روده اشاره می نماییم:
کولیت اولسراتیو (کولیت زخمی)
شایع ترین نوع کولیت روده بوده که از راست روده (رکتوم) شروع می شود و به تدریج بخش هایی یا کل روده بزرگ را درگیر می کند. التهاب مزمن و زخم در دیواره روده از ویژگی های اصلی این بیماری است. معمولا این بیماری مزمن بوده و علائم آن شامل اسهال خونی، درد شکمی، خستگی و کاهش وزن می شود.
پروکتیت اولسراتیو
این نوع از کولیت اولسراتیو محدود به رکتوم بوده و با خونریزی متناوب از مقعد خود را نشان می دهد. گاهی بیماران هیچ درد یا ناراحتی خاصی ندارند اما در موارد شدیدتر، احساس فشار، درد هنگام دفع و نیاز مکرر به اجابت مزاج نیز مشاهده می شود. بهتر است بدانید این نوع خفیف ترین شکل کولیت اولسراتیو محسوب می شود.
پروکتوسیگموئیدیت
در این نوع، التهاب رکتوم و بخش انتهایی کولون (کولون سیگموئید) را درگیر می کند. علائم آن شامل اسهال، خون در مدفوع، گرفتگی شکم و نیاز فوری به دفع است. اگر به موقع کنترل نشود، ممکن است به بخش های بالاتر کولون گسترش یابد.
کولیت سمت چپ
در این حالت التهاب از رکتوم شروع می شود و تا قسمت چپ کولون امتداد می یابد. افراد مبتلا از درد در سمت چپ شکم، اسهال خونی، کاهش وزن و گاهی تب شکایت دارند. این نوع کولیت از شدت متوسط تا شدید برخوردار بوده و نیاز به مراقبت دقیق دارد.
پانکولیت (کولیت گسترده)
در این نوع کل روده بزرگ از رکتوم تا کولون صعودی، دچار التهاب می شود. علائم آن شامل درد شدید شکم، اسهال خونی، تب، تعریق شبانه، خستگی مزمن و کاهش وزن شدید است. پانکولیت از انواع پیشرفته و شدید کولیت بوده و نیازمند درمان دارویی قوی و گاهی جراحی است.
کولیت بدخیم (Fulminant colitis)
نوعی نادر و بسیار شدید از کولیت اولسراتیو بوده که با علائم حاد و ناگهانی مانند درد شکم شدید، اسهال خون آلود از دست دادن سریع آب بدن و خطر شوک همراه است. این نوع منجر به عوارض جدی مانند پارگی روده یا آماس سمی کولون می شود و تنها در محیط بیمارستان و تحت مراقبت های تخصصی قابل درمان است.
کولیت میکروسکوپی
نوعی کولیت التهابی بوده که تنها با بررسی نمونه های بافتی زیر میکروسکوپ قابل تشخیص است. این بیماری شامل دو زیرگونه کلاژنی (ضخیم شدن لایه کلاژن) و لنفوسیتی (افزایش سلولهای ایمنی لنفوسیت) می باشد.
بیشتر بخوانید: سرطان های دستگاه گوارش
کولیت ایسکمیک
این نوع کولیت ناشی از کاهش جریان خون به روده بزرگ است و اغلب در اثر بیماری های قلبی، فشار خون پایین یا انسداد عروق رخ می دهد. درد شکم، نفخ، تهوع و اسهال خونی از نشانه های رایج این عارضه هستند.
کولیت کرون
در این حالت تنها روده بزرگ درگیر شده اما التهاب عمیق تر از کولیت اولسراتیو می باشد. علائم آن شامل درد مفاصل، اسهال مزمن، زخم مقعد، خونریزی، دمل و حتی مشکلات پوستی است. عوامل ژنتیکی، سیستم ایمنی بدن، میکروبیوم روده و مصرف دخانیات از علل موثر در ایجاد این بیماری هستند.
سایر انواع کولیت
- کولیت فولمینانت: التهاب شدید و ناگهانی با خطر پارگی کولون.
- کولیت انحرافی: پس از جراحی و تغییر مسیر روده ایجاد می شود.
- کولیت آتیپیک: فرم غیرمعمولی از کولیت با الگوی پراکنده التهاب است.
- کولیت لنفوسیتیک: نوعی از کولیت میکروسکوپی با تجمع لنفوسیت ها در دیواره روده.
- کولیت عفونی: ناشی از عفونت باکتریایی یا ویروسی است و معمولا حاد و قابل درمان است.
- کولیت شیمیایی: در اثر تماس با مواد سمی یا شیمیایی (مثلا تنقیه با مواد خورنده) بروز می کند.
توجه: جهت اخذ نوبت و برقراری ارتباط با دکتر هاشم پور، بر روی کلمه تماس کلیک کنید و وقت مشاوره خود را رزرو نمایید.
روشهای پیشگیری از کولیت روده
در ادامه به روش های موثر پیشگیری از کولیت روده اشاره می نماییم:
- حفظ فعالیت بدنی منظم
- ترک مصرف دخانیات و سیگار
- حفظ رژیم غذایی سالم و متعادل
- رعایت بهداشت فردی و محیطی
- کاهش استرس و تنش های روانی
- مصرف آب کافی و جلوگیری از کم آبی
- اجتناب از مصرف غذاهای چرب و محرک
- کنترل و درمان به موقع عفونت های روده ای
- اجتناب از مصرف غذاهای تحریک کننده یا حساسیت زا
- پرهیز از مصرف بی رویه داروهای ضد التهاب غیراستروئیدی
- استفاده از مکمل ها و مواد غذایی که توسط پزشک توصیه می شوند.
نتیجه گیری
با توجه به مطالب ذکر شده در بالا نتیجه می گیریم، کولیت روده یکی از بیماری های التهابی مزمن دستگاه گوارش بوده که اگرچه علت دقیق آن هنوز به طور کامل مشخص نیست اما میتوان با رعایت برخی اصول تغذیه ای، پرهیز از عوامل محرک و پیروی از سبک زندگی سالم تا حد زیادی از بروز یا شدت گرفتن آن جلوگیری کرد. توجه به علائم اولیه، کنترل استرس و پیشگیری از عفونت ها، مشورت منظم با پزشک متخصص گوارش برای بررسی وضعیت روده و پیگیری درمان های مناسب نقش بسیار مهمی در مدیریت این بیماری ایفا می کند. البته لازم به ذکر است بهره گیری از تخصص پزشکان مجرب مانند دکتر محمدرضا هاشم پور میتواند به بیماران در تشخیص به موقع، کنترل علائم و بهبود کیفیت زندگی کمک کند.
