عفونت روده یکی از مشکلات شایع گوارشی بوده که باعث بروز علائمی مانند اسهال، درد شکم، تب و ضعف عمومی می شود. معمولا این عفونت به دنبال ورود میکروب ها، ویروس ها یا انگل ها به دستگاه گوارش ایجاد می شود و در هر سنی رخ می دهد. اما سوال این است که چرا برخی افراد بیشتر از دیگران در معرض این عفونت ها قرار می گیرند و چگونه میتوان از ابتلا به آن پیشگیری کرد؟ در این مقاله به بررسی علل مختلف عفونت روده، علائم آن، روشهای پیشگیری، راه های تشخیص، روشهای درمان خواهیم پرداخت پس با ما همراه باشید.
عفونت روده چیست؟
عفونت روده به التهاب روده ها (چه روده کوچک و چه روده بزرگ) گفته می شود که به طور معمول در اثر ورود میکروارگانیسم های بیماری زا مانند باکتری ها، ویروس ها یا انگل ها به وجود می آید. این عوامل بیماری زا بعد از ورود به دستگاه گوارش به دیواره روده می چسبند، تکثیر پیدا می کنند و گاهی سمومی تولید می کنند که به سلول های روده آسیب می رساند. در نتیجه این فعالیت ها، سیستم ایمنی بدن واکنش نشان داده و التهاب ایجاد می شود که خود را به صورت علائم مختلف نشان می دهد.
علت بروز عفونت روده
دلایل متعددی زمینه را برای ایجاد عفونت روده مهیا می کنند و شناخت این دلایل به پیشگیری از بیماری کمک شایانی می کند. حال در ادامه به مهمترین علل بروز عفونت روده اشاره می نماییم:
- انگل ها: ژیاردیا و کریپتوسپوریدیوم نیز سبب عفونت روده به ویژه از طریق آب آلوده می شوند.
- باکتری ها: سالمونلا، اشرشیا کلی (E.coli)، کمپیلوباکتر و شیگلا از شایع ترین باکتری هایی بوده که سبب عفونت روده می شوند.
- ویروس ها: نوروویروس (عامل شایع اسهال و استفراغ بزرگسالان، به خصوص در فصول سرد) و روتاویروس (بیشتر در کودکان) از جمله ویروس های مهم هستند.
- عدم رعایت بهداشت فردی: شستشوی نامنظم یا نادرست دست ها به خصوص بعد از استفاده از سرویس بهداشتی و پیش از تهیه یا مصرف غذا یکی از مهمترین عوامل انتقال میکروب هاست.
- نگهداری نامطلوب مواد غذایی: قرار دادن مواد غذایی پخته شده در دمای محیط برای مدت طولانی یا نگهداری مواد غذایی خام و پخته کنار هم در یخچال فرصت رشد میکروب ها را ایجاد می کند.
- ضعف سیستم ایمنی: افرادی که سیستم ایمنی ضعیفی دارند مانند سالمندان، نوزادان، افراد مبتلا به بیماری های خاص یا کسانی که داروهای سرکوب کننده سیستم ایمنی مصرف می کنند، بیشتر در معرض ابتلا هستند.
- انتقال از فرد به فرد: برخی عفونت های روده ای به خصوص ویروسی مانند نوروویروس به شدت مسری هستند و از طریق تماس مستقیم شخص آلوده یا لمس سطوح آلوده به ویروس (مانند دستگیره درها، اسباببازیها) و سپس تماس دست آلوده به دهان منتقل می شوند.
- مصرف آب و غذای آلوده: این یکی از اصلی ترین راه های انتقال عوامل بیماری زا است. نوشیدن آب از منابع غیر بهداشتی یا آبی که به درستی تصفیه و ضدعفونی نشده، خطر ابتلا را بالا می برد. همچنین، مصرف مواد غذایی خام یا نیم پز، محصولات لبنی غیرپاستوریزه، میوه های شسته نشده سبب عفونت می شود.
بیشتر بخوانید: کولیت روده چیست؟
علائم عفونت روده
لازم به ذکر است علائم عفونت روده بسیار متنوع بوده و شدت آن از فردی به فرد دیگر تفاوت دارد. این نشانه ها مدت کوتاهی پس از ورود عامل بیماری زا به بدن، گاهی طی چند ساعت تا چند روز، ظاهر می شوند. در ادامه به برخی از رایج ترین علائم عفونت روده اشاره می نماییم:
- سردرد
- استفراغ
- تب و لرز
- حالت تهوع
- دردهای عضلانی
- از دست دادن اشتها
- نفخ و افزایش گاز روده
- ضعف و خستگی عمومی
- اسهال (آبکی، گاهی خونی یا حاوی بلغم)
- درد شکم و گرفتگی عضلات شکم (دل پیچه)
- علائم دیگری مانند آبریزش بینی، سرفه یا علائم پوستی
انواع عفونت روده
عفونت های روده ای بر اساس محل درگیری اصلی در روده به دو دسته کلی تقسیم می شود که در علائم، شدت و گاهی روش درمان تفاوت هایی دارند. به طور کلی انواع عفونت روده به شرح زیر است:
عفونت روده بزرگ
عفونت روده بزرگ که به آن کولیت عفونی نیز گفته می شود، اغلب به وسیله باکتری ها ایجاد می گردد. یکی از نشانه های شاخص در این نوع عفونت و تب است. اسهال در عفونت روده بزرگ به اندازه عفونت روده کوچک حجیم و آبکی نیست اما احتمال دارد خونی باشد.
به دلیل تهاجم میکروب ها به دیواره روده بزرگ، استفاده از آنتی بیوتیک ها تحت نظر پزشک در بسیاری از موارد ضروری است. همچنین انجام آزمایش مدفوع برای شناسایی دقیق عامل بیماری زا و اطمینان از رفع عفونت اهمیت دارد. در این نوع عفونت، بدن حجم خیلی زیادی آب از دست نمی دهد، بنابراین جبران شدید مایعات مانند آنچه در عفونت روده کوچک لازم است، ضرورت کمتری دارد.
عفونت روده کوچک
عفونت روده کوچک به وسیله انواع مختلفی از میکروارگانیسم ها از جمله باکتری ها، ویروس ها و انگل ها به وجود می آید. بارزترین علائم این نوع عفونت، اسهال های حجیم و بسیار آبکی است. به دلیل اینکه عامل بیماری زا به صورت سطحی به روده کوچک آسیب می زند و تهاجم عمقی ندارد، در بیشتر مواقع نیازی به درمان آنتی بیوتیکی ندارند و پس از چند روز به صورت خود به خود بهبود پیدا می کنند.
نکته بسیار مهم در عفونت روده کوچک، از دست رفتن حجم زیادی از آب و الکترولیت های بدن است. به همین دلیل، جبران فوری مایعات و املاح از دست رفته برای جلوگیری از کم آبی بدن، اهمیت فوق العادهای دارد. استفاده از محلول های خوراکی او آر اس (ORS) که حاوی قند و نمک های ضروری هستند، بعد از هر بار اجابت مزاج توصیه می شود. همچنین مصرف مایعات فراوان مانند سوپ های رقیق، چای کمرنگ و کمپوت سیب بسیار مفید است.
بیشتر بخوانید: پولیپ روده چیست؟
روشهای پیشگیری از عفونت روده
بهتر است بدانید رعایت نکات بهداشتی ذکر شده در زیر به طور چشمگیری خطر ابتلا به عفونت روده را کاهش می دهد:
- از مصرف شیر و محصولات لبنی غیر پاستوریزه خودداری کنید.
- در استخرهای شنا، از تمیز بودن و ضدعفونی شدن آب اطمینان حاصل کنید.
- غذاهای پخته شده را در صورت عدم مصرف فوری در یخچال نگهداری کنید.
- گوشت، مرغ و تخم مرغ را به طور کامل بپزید تا هرگونه عامل بیماری زا از بین برود.
- میوه ها و سبزیجات را قبل از مصرف با دقت و با استفاده از چند قطره مایع ضدعفونی کننده بشویید.
- مواد غذایی را در دمای ایمن نگهداری کنید و از مصرف غذاهای تاریخ گذشته یا فاسد شده پرهیز نمایید.
- در صورت ابتلای یکی از اعضای خانواده به عفونت روده، وسایل شخصی او مانند حوله و ظروف غذاخوری را جدا کنید.
- از آب آشامیدنی سالم و تصفیه شده استفاده کنید. اگر از سلامت آب یک منبع مطمئن نیستید، قبل از مصرف آن را بجوشانید یا از آب های معدنی استفاده نمایید.
- دست های خود را به طور مکرر به خصوص قبل از تهیه و خوردن غذا، پس از استفاده از سرویس بهداشتی، پس از تعویض پوشک کودکان و پس از تماس حیوانات با آب و صابون به مدت 20 ثانیه بشویید.
روشهای تشخیص عفونت روده
برای تشخیص دقیق عفونت روده و تعیین عامل بیماری زا باید به بهترین جراح کولورکتال تهران مراجعه نمایید. پزشک پس از گرفتن شرح حال و انجام معاینه اولیه ممکن است از روشهای تشخیصی مختلفی کمک بگیرد که برخی از این روش ها به شرح زیر است:
- معاینه فیزیکی دقیق شکم
- بررسی تاریخچه پزشکی و علائم
- کپسول آندوسکوپی (برای بررسی روده کوچک)
- آندوسکوپی (مانند کولونوسکوپی یا سیگموئیدوسکوپی برای مشاهده مستقیم داخل روده بزرگ و در صورت لزوم نمونه برداری)
- آزمایش های تصویربرداری مانند سونوگرافی شکم، سی تی اسکن یا ام آر آی (در موارد خاص برای رد سایر بیماری ها یا بررسی عوارض)
- آزمایش مدفوع (شامل کشت مدفوع برای شناسایی باکتری، بررسی از نظر وجود انگل، آزمایش خون مخفی در مدفوع و آزمایش آنتی ژن های خاص میکروبی)
- آزمایش خون (شامل شمارش کامل سلول های خونی برای بررسی علائم التهاب یا عفونت، آزمایش های بیوشیمیایی برای ارزیابی عملکرد کبد و کلیه ها و سطح الکترولیت ها)
روشهای درمان عفونت روده
درمان عفونت روده با توجه به علت، شدت علائم و وضعیت عمومی بیمار متفاوت است. در بیشتر موارد این عارضه خود به خود و طی چند روز بهبود پیدا می کنند، بنابراین درمان های حمایتی در منزل کافی است. با این حال در برخی شرایط، مراجعه به پزشک و دریافت درمان های تخصصی تر ضرورت دارد. روشهای درمانی شامل موارد زیر است:
- پروبیوتیکها
- استراحت کافی
- آنتی بیوتیک ها
- داروهای ضد انگل
- اصلاح رژیم غذایی
- داروهای ضد اسهال
- داروهای ضد استفراغ
- رعایت دقیق بهداشت فردی
- جبران مایعات و الکترولیت های از دست رفته
بیشتر بخوانید: انسداد روده چیست؟
نتیجه گیری
با توجه به مطالب ذکر شده در بالا نتیجه می گیریم، عفونت روده یکی از مشکلات شایع گوارشی بوده که ناشی از عوامل مختلفی مانند باکتری ها، ویروس ها یا انگل ها می باشد. این عفونت با علائمی مانند اسهال، درد شکم، تب و تهوع همراه است و در صورت تشخیص و درمان به موقع قابل کنترل و درمان است. البته رعایت بهداشت فردی، مصرف آب و غذای سالم و درمان به موقع از اهمیت بالایی برخوردار بوده تا از بروز عوارض جدی جلوگیری شود. لازم به ذکر است برای تشخیص دقیق و درمان تخصصی عفونت روده میتوانید به دکتر محمدرضا هاشم پور، متخصص و جراح گوارش مراجعه کنید تا با بهره گیری از دانش و تجربه بالای خود، بهترین روش درمان را برای شما انتخاب کنند.
