شقاق یا فیشر یک ترک یا زخم کوچک در دیواره داخلی مقعد بوده که باعث درد شدید، سوزش و خونریزی می شود. این عارضه شایع کیفیت زندگی شما عزیزان را تحت تاثیر قرار می دهد اما چه عواملی باعث ایجاد فیشر می شوند و چرا برخی افراد بیشتر از دیگران درگیر این عارضه می شوند؟ در این مقاله به بررسی علل ایجاد شقاق، علائم شایع، راه های تشخیص، درمان های خانگی و پزشکی، نکات پیشگیری و همچنین زمان مناسب برای مراجعه به پزشک خواهیم پرداخت پس با ما همراه باشید.
شقاق مقعدی (فیشر مقعدی) چیست؟
شقاق یا فیشر یک پارگی کوچک و سطحی در پوشش داخلی مقعد بوده که با درد شدید و خونریزی روشن همراه است. این ترک ها ممکن است به قدری عمیق باشند که عضله های اطراف مقعد را درگیر کرده و منجر به اسپاسم عضلانی شوند. بهتر است بدانید شقاق در هر سنی ایجاد می شود اما در نوزادان و کودکان کم سن بیشتر مشاهده می شود زیرا یبوست در این رده های سنی شایع است.
اگرچه شقاق یک مشکل جدی محسوب نمی شود اما درد و ناراحتی ناشی از آن بسیار آزار دهنده می باشد. شقاق ها در قسمت خلفی مقعد (85 تا 90 درصد موارد) رخ می دهند ولی در برخی موارد ممکن است در قسمت جلویی نیز ایجاد شوند. لازم به ذکر است ابتدا این شکاف ها سطحی هستند و در صورت عدم درمان مناسب به شقاق مزمن تبدیل می شوند که روند درمان را پیچیده تر می کند.
علائم شقاق مقعدی
شقاق مقعدی یا فیشر مقعدی به صورت پارگی های کوچک در پوست اطراف مقعد بروز می کند. این بیماری باعث بروز درد شدید و خونریزی در حین یا بعد از اجابت مزاج می شود. در حالی که علائم این عارضه شبیه به برخی سرطان دستگاه گوارشی مانند سرطان روده می باشد، بنابراین در صورت مشاهده هر یک از علائم ذکر شده در زیر به بهترین جراح کولورکتال تهران مراجعه نمایید:
- تورم و التهاب در ناحیه مقعد
- ترشحات چرکی از ناحیه ترک
- احساس سوزش و خارش مقعد
- درد شدید هنگام اجابت مزاج و افزایش آن
- بروز تب ناشی از عفونت در شقاق های مزمن
- مشاهده ترک یا شکاف در پوست اطراف مقعد
- وجود توده کوچک یا اسکین تگ در ناحیه مقعد
- خونریزی از مقعد (خون روشن بر روی دستمال یا در کاسه توالت)
- احساس درد یا ناراحتی بعد از دفع که برای چند ساعت ادامه می یابد.
دلایل بروز فیشر مقعدی
بهتر است بدانید شقاق مقعدی به دلیل پارگی یا ترک در دیواره داخلی مقعد ایجاد می شود و منجر به درد شدید، خونریزی و سایر علائم ناخوشایند در هنگام یا بعد از دفع مدفوع می گردد. این عارضه به دلیل فشار بیش از حد یا آسیب به ناحیه مقعد به وجود می آید و علل مختلفی در بروز آن دخیل می باشند. در ادامه، دلایل اصلی بروز شقاق مقعدی را به صورت موردی بررسی خواهیم کرد:
- بارداری
- اسهال مزمن
- سرطان خون
- یبوست مزمن
- زایمان سخت
- بیماری کرون
- سرطان مقعدی
- رابطه جنسی مقعدی
- سرطان راست روده
- افزایش فشار در ناحیه مقعد
- بیماری های عفونی مانند سل
- استفاده از اجسام خارجی در مقعد
- کاهش جریان خون در ناحیه آنورکتال
- تنگی بیش از حد عضلات دریچه مقعد
- عادت به تمیز کردن مقعد با دستمال زبر و خشن
- سفت شدن عضلات اسفنکتر مقعدی یا اسپاستیک
- بیماری های مقاربتی مانند هرپس، سیفلیس و HIV
- خاراندن بیش از حد مقعد در مواقع ابتلا به انگل ها و بیماری های پوستی
انواع شقاق مقعدی
همانطور که در بالا ذکر کردیم فیشر مقعدی یکی از شایع ترین بیماری های نشیمنگاهی بوده که بر اساس مدت زمان بروز علائم و شدت آسیب ایجاد شده به دو نوع اصلی تقسیم می شود. شناخت این انواع نقش بسزایی در انتخاب روش درمان و جلوگیری از پیشرفت بیماری دارد. به طور کلی انواع این عارضه به شرح زیر است:
شقاق حاد
زمانی این نوع از شقاق ایجاد می شود که فرد برای اولین بار دچار ترک یا بریدگی در ناحیه مقعد شده باشد. شقاق حاد در اثر عواملی مثل یبوست ناگهانی یا اسهال شدید ایجاد می شود و اگر این عارضه کمتر از 6 هفته از شروع علائم گذشته باشد در دسته حاد قرار می گیرد. زخم در این حالت سطحی بوده و شبیه یک بریدگی ساده به نظر می رسد.
شقاق مزمن
اگر زخم شقاق بیش از 6 الی 12 هفته باقی بماند یا علیرغم درمان های اولیه بهبود نیابد، وارد مرحله مزمن می شود. در این حالت، زخم عمیق تر شده و به عضله اسفنکتر مقعدی نیز آسیب می رساند. لبه های زخم ضخیم تر می شوند و بافت های اضافه ای مانند پاپیلای هیپرتروفی در اطراف زخم تشکیل می شود و بیشتر در افرادی مشاهده می شود که سابقه یبوست مزمن، رابطه مقعدی مداوم یا بی توجهی به درمان شقاق حاد داشته اند.
بیشتر بخوانید: زخم مقعد چیست؟
روشهای پیشگیری از بیماری شقاق مقعدی
لازم به ذکر است این عارضه با رعایت چند نکته ساده و تغییر در سبک زندگی میتوان به راحتی از بروز آن جلوگیری نمود:
- جلوگیری از فشار آوردن زیاد هنگام اجابت مزاج
- درمان سریع یبوست یا اسهال مزمن با مشورت پزشک
- عدم نگه داشتن مدفوع و دفع به موقع آن هنگام احساس نیاز
- نوشیدن آب کافی در طول روز برای جلوگیری از خشکی مدفوع
- تعویض مکرر پوشک نوزادان و مراجعه به پزشک در صورت بروز یبوست
- انجام ورزش منظم حداقل 150 دقیقه در هفته برای کمک به حرکات طبیعی روده
- مصرف روزانه مقدار کافی فیبر از طریق میوه ها، سبزیجات، غلات کامل و حبوبات
- خشک و تمیز نگه داشتن ناحیه مقعد با استفاده از دستمال های نرم و بدون عطر
نتیجه گیری
با توجه به مطالب ذکر شده در بالا نتیجه می گیریم، شقاق مقعدی یک عارضه دردناک اما قابل پیشگیری و درمان است. با رعایت نکات ساده ای مثل مصرف فیبر کافی، نوشیدن آب، داشتن تحرک مناسب و حفظ بهداشت ناحیه مقعد میتوانید از ابتلا یا تشدید این عارضه جلوگیری نمایید. در صورت بروز علائم، مراجعه سریع به پزشک و شروع درمان از اهمیت بالایی برخوردار بوده تا از تبدیل شدن شقاق حاد به نوع مزمن و نیاز به درمان های پیچیده تر جلوگیری شود. لازم به ذکر است دکتر محمدرضا هاشم پور به عنوان یکی از بهترین متخصصان کولورکتال در تهران با تجربه بالا و دانش خود، بهترین گزینه برای تشخیص و درمان انواع بیماری های نشیمنگاهی از جمله شقاق مقعدی محسوب می شود.
