بواسیر یکی از شایع ترین بیماری های ناحیه مقعد بوده که با درد، ناراحتی و خونریزی همراه است. این عارضه زمانی رخ می دهد که رگ های ناحیه مقعد یا راست روده تحت فشار قرار گرفته و متورم می شوند. اما چرا برخی افراد بیشتر به هموروئید مبتلا می شوند؟ آیا سبک زندگی، رژیم غذایی یا عوامل ژنتیکی در بروز آن نقش دارند؟ در این مقاله قصد داریم به طور کامل درباره علائم بواسیر، دلایل ایجاد آن، روشهای تشخیص، درمان های دارویی و جراحی و نکات پیشگیرانه برای کاهش احتمال ابتلا به این بیماری بپردازیم پس با ما همراه باشید.
هموروئید (بواسیر) چیست؟
بواسیر یکی از شایع ترین بیماری های نشیمنگاهی بوده که به دلیل تورم و بزرگ شدن رگ های این ناحیه ایجاد می شود. این بیماری که در اصطلاح پزشکی هموروئید نامیده می شود در داخل راست روده (بواسیر داخلی) یا در اطراف دهانه مقعد (بواسیر خارجی) ظاهر می شود. آیا تا به حال هنگام دفع، احساس درد، سوزش یا حتی مشاهده خون در مدفوع داشته اید؟ این علائم نشانه هایی از ابتلا به بواسیر می باشد و یک بیماری ناراحت کننده اما قابل درمان و کنترل است.
علائم بیماری هموروئید
اگرچه بواسیر بیماری جدی و خطرناکی نبوده اما علائم آن بسیار ناخوشایند می باشد. البته لازم به ذکر است این عارضه به شکل داخلی یا خارجی بروز پیدا می کند و علائم این عارضه به نوع و شدت بیماری بستگی دارد. در ادامه به بررسی مهمترین علائم و نشانه های هموروئید می پردازیم.
- درد در ناحیه مقعد
- احساس دفع ناقص مدفوع
- احساس دفع ناکامل مدفوع
- تورم و التهاب در ناحیه مقعد
- خونریزی هنگام اجابت مزاج
- خونریزی با رنگ قرمز روشن
- خروج ترشحات لزج و چسبنده
- نشت مدفوع (بی اختیاری جزئی)
- مشاهده ترشح مخاطی بعد از دفع
- سوزش یا خارش در اطراف مقعد
- برآمدگی یا توده گوشتی نزدیک مقعد
- احساس سنگینی یا فشار در ناحیه نشیمنگاه
- مشاهده خون روی دستمال کاغذی یا سطح مدفوع
- وجود توده سفت، بنفش یا آبی رنگ در موارد هموروئید ترومبوزه
نکته: در صورتی که هر یک از این علائم را مشاهده کردید، بهتر است به بهترین متخصص گوارش در تهران مراجعه نمایید تا با تشخیص درست، بهترین روش درمان به شما عزیزان پیشنهاد شود.
دلایل بروز بواسیر
بواسیر یکی از مشکلات شایع و آزاردهنده ناحیه مقعد و یکی از بیماری های شایع دستگاه گوارش بوده که به تورم و التهاب رگ های خونی اطراف مقعد و راست روده گفته می شود. این بیماری زمانی رخ می دهد که رگ های اطراف مقعد و راست روده تحت فشار قرار گرفته و متورم شوند. به طور کلی دلایل بروز بواسیر شامل موارد زیر است:
- افزایش سن
- یبوست مزمن
- کم نوشیدن آب
- رژیم غذایی کم فیبر
- مصرف زیاد ادویه
- چاقی یا اضافه وزن
- رابطه جنسی مقعدی
- اسهال مزمن یا مکرر
- نشستن به مدت طولانی
- ژنتیک و سابقه خانوادگی
- فشار آوردن هنگام اجابت مزاج
- نشستن طولانی مدت در سرویس بهداشتی
- حالت نامناسب بدن هنگام نشستن یا خم شدن
- بلند کردن وزنه های سنگین یا ورزش های قدرتی
انواع بواسیر
همانطور که در بالا ذکر کردیم، زمانی این عارضه رخ می دهد که رگ های خونی در نواحی مقعد و راست روده دچار تورم و التهاب می شوند. بهتر است بدانید هموروئید با توجه به محل و شدت التهاب به دو نوع داخلی و خارجی تقسیم می شود. هر یک از این انواع، علائم و ویژگی های خاص خود را دارند که بر نحوه درمان و مدیریت آن تاثیر می گذارد.
هموروئید داخلی
در داخل راست روده (رکتوم) ایجاد می شود و از بیرون قابل مشاهده نبوده و معمولا بدون درد است زیرا اعصاب حسی این ناحیه کمتر هستند. اولین نشانه رایج در این نوع، خونریزی مقعدی می باشد. در اغلب مواقع خونریزی روشن رنگ و هنگام دفع مدفوع مشاهده می شود. گاهی در اثر فشار زیاد، زائده از مقعد بیرون می زند که به آن بواسیر پرولاپس گفته می شود. در صورت عدم درمان این نوع هموروئید، ممکن است مشکلاتی همچون کم خونی و فقر آهن بوجود آید.
هموروئید خارجی
هموروئید خارجی در زیر پوست اطراف مقعد ایجاد می شود و به دلیل وجود تعداد زیاد گیرنده های درد در این ناحیه، بسیار دردناک است. به علت وجود اعصاب فراوان در این ناحیه، بواسیر خارجی دردناک، حساس و همراه با سوزش یا خارش است. ممکن است لخته خون در آن ایجاد شده و ظاهر آن متورم و کبود شود. این نوع هموروئید به شکل برجستگی های قابل مشاهده در اطراف مقعد ظاهر می شود.
بیشتر بخوانید: جراحی کولورکتال چیست؟
عوارض هموروئید
هموروئید، در صورت عدم رسیدگی و درمان به موقع از یک ناراحتی ساده به مشکلی پیچیده و آزاردهنده تبدیل می شود. گرچه بسیاری از موارد بواسیر با روش های ساده و غیرتهاجمی درمان می شوند اما در برخی بیماران به ویژه آن هایی که با تاخیر به پزشک مراجعه می کنند یا عوامل خطر را نادیده می گیرند، احتمال بروز عوارض جدی وجود دارد. در ادامه به مهمترین عوارض بواسیر اشاره می نماییم:
- ایجاد نفخ و ناراحتی شکمی
- خونریزی مزمن و کم خونی
- تورم و التهاب شدید در اطراف مقعد
- لخته شدن خون در بواسیر (ترومبوز هموروئیدی)
- ایجاد درد و ناراحتی شدید هنگام نشستن یا دفع مدفوع
- اختلال در دفع مدفوع و احساس تخلیه نشدن کامل روده
- ایجاد برچسب های پوستی (skin tags) در اطراف مقعد
- گیر افتادن هموروئید داخلی در مقعد (هموروئید پرولاپس خفه شده)
- افزایش احتمال عفونت در ناحیه مقعد در صورت زخم یا پارگی رگ ها
- تحریک و حساسیت مزمن ناحیه مقعد به ویژه در موارد مزمن و درمان نشده
روشهای پیشگیری از هموروئید
بهتر است بدانید این بیماری نه تنها دردناک و آزاردهنده بوده بلکه در صورت مزمن شدن کیفیت زندگی شما عزیزان را کاهش می دهد. به طور کلی روشهای پیشگیری از این عارضه به شرح زیر است:
- حفظ وزن سالم: اضافه وزن فشار زیادی به ناحیه لگن و مقعد وارد می کند.
- اجتناب از نشستن طولانی مدت: نشستن زیاد روی توالت فشار زیادی به مقعد وارد می کند.
- فعالیت بدنی منظم: ورزش روزانه باعث بهبود حرکات روده و پیشگیری از یبوست می شود.
- خودداری از زور زدن هنگام اجابت مزاج: فشار زیاد هنگام دفع باعث تورم رگ های مقعد می شود.
- رفتن به دستشویی در زمان مناسب: به تعویق انداختن دفع، مدفوع را خشک و عبور آن را دشوار می کند.
- استفاده از مکمل های فیبر در صورت نیاز: مکمل هایی مانند پسیلیوم برای افرادی با یبوست مزمن مفید هستند.
- افزایش مصرف مایعات: نوشیدن 6 تا 8 لیوان آب در روز به عملکرد بهتر روده ها و روان شدن حرکات روده کمک می کند.
- مصرف فیبر کافی: مصرف روزانه میوه، سبزیجات، غلات کامل و حبوبات برای نرم نگه داشتن مدفوع و جلوگیری از یبوست ضروری است.
بیشتر بخوانید: سرطان رکتوم چیست؟
روشهای درمان بواسیر
با توجه به شدت بیماری، روش های درمان متعددی برای تسکین علائم و درمان این عارضه وجود دارد. انتخاب بهترین روش به نوع بواسیر، شدت علائم و وضعیت عمومی بیمار بستگی دارد. در ادامه با رایج ترین و موثرترین روش های درمان بواسیر آشنا می شوید.
- اسکلروتراپی
- لیزر درمانی
- هموروئیدکتومی
- کمپرس سرد یا یخ
- افزایش مصرف مایعات
- مصرف مسکن های خوراکی
- فوتوکوآگولاسیون با مادون قرمز
- استفاده موضعی از ژل آلوئه ورا
- مصرف ملین ها برای رفع یبوست
- تزریق اسکلروزان (اسکلروتراپی)
- نشستن در لگن آب گرم (حمام سیتز)
- استفاده از پمادها و کرم های موضعی
- خارج کردن لخته از هموروئید ترومبوزه
- بستن حلقه کشی (لیگاسیون با بند لاستیکی)
- استفاده از قرص های ملین مانند بیزاکودیل
- استفاده از دستمال توالت مرطوب به جای خشک
- شست و شوی موضعی با صابون مخصوص بواسیر
- استعمال روغن نارگیل روی توده هموروئید خارجی
- رژیم غذایی غنی از فیبر یا مکمل های فیبری مانند پسیلیوم
- درمان غیر جراحی با بستن نوار کشی (لیگاسیون با بند لاستیکی)
- استفاده از داروهای ضد التهاب و بی حس کننده مانند لیدوکائین یا هیدروکورتیزون
نتیجه گیری
با توجه به مطالب ذکر شده در بالا نتیجه می گیریم، بواسیر یا هموروئید یکی از مشکلات شایع ناحیه مقعد بوده که به صورت داخلی یا خارجی بروز می کند و با علائمی مانند درد، خونریزی، خارش و تورم همراه است. معمولا این عارضه با تغییر سبک زندگی، تغذیه مناسب، افزایش مصرف فیبر، مصرف مایعات کافی، اجتناب از یبوست و استفاده از درمان های خانگی یا دارویی به راحتی قابل کنترل و درمان است. در موارد پیشرفته تر نیز روش های درمانی مانند لیزر، تزریق، بستن حلقه یا جراحی بسیار موثر هستند. در نهایت، اگر با علائم بواسیر مواجه هستید، مشاوره با پزشک متخصص، گامی بسیار مهم و ضروری است. دکتر محمدرضا هاشم پور، جراح کولورکتال با تجربه و دانش تخصصی در زمینه بیماری های مقعدی از جمله هموروئید، گزینه ای مناسب برای بررسی، تشخیص دقیق و ارائه بهترین روش درمانی به شما عزیزان می باشد.
