پیچ خوردگی روده یکی از علل مهم انسداد روده بوده که در مدت کوتاهی منجر به کاهش خونرسانی و آسیب بافتی می شود. در این وضعیت، بخشی از روده به دور محور خود می چرخد و مسیر عبور محتویات روده ای را محدود یا مسدود می کند؛ موضوعی که علاوه بر ایجاد درد و نفخ، در صورت تداوم پیامدهای جدی به همراه دارد. شناخت دقیق این عارضه، توجه به علائم هشدار و اقدام به موقع، نقش تعیین کننده ای در پیشگیری از عوارض خطرناک دارد. در این مقاله به بررسی علت ها، علائم، عوارض، روش های تشخیص و درمان پیچ خوردگی روده می پردازیم پس با ما همراه باشید.
پیچ خوردگی روده چیست؟
پیچ خوردگی روده به حالتی گفته می شود که یک بخش از روده (اغلب روده بزرگ به ویژه سیگموئید، یا در برخی موارد روده باریک) به دور پایه نگهدارنده خود می چرخد. این چرخش باعث می شود مسیر عبور گاز و مواد غذایی و ترشحات گوارشی بسته یا تنگ شود و در نتیجه علائم انسداد ظاهر شود. اهمیت بالینی این وضعیت تنها به انسداد روده محدود نیست زیرا چرخش رگ های خونی تغذیه کننده روده را نیز تحت فشار قرار می دهد و جریان خون را کاهش دهد.
اگر اختلال خونرسانی ادامه یابد، خطر نکروز (مرگ بافتی)، سوراخ شدن روده و عفونت گسترده شکمی افزایش پیدا می کند. پیچ خوردگی روده ممکن است به صورت ناگهانی بروز کند یا در برخی افراد با زمینه های مستعد کننده به شکل حملات تکرار شونده و با شدت های متفاوت مشاهده شود.
علت بروز پیچ خوردگی روده
پیچ خوردگی روده در نتیجه ترکیبی از عوامل آناتومیک، حرکتی و زمینه ای ایجاد می شود. در برخی افراد، طول زیاد روده یا شلی و تحرک بیش از حد مزانتر (بافت نگهدارنده روده) زمینه چرخش را فراهم می کند. از سوی دیگر، شرایطی مانند یبوست مزمن، تجمع گاز و اتساع روده یا سابقه جراحی های شکمی الگوی حرکت و قرارگیری روده را تغییر می دهد و احتمال پیچ خوردگی را افزایش می دهد. در ادامه، علت های رایج به صورت جدول ارائه شده اند.
| علت | توضیح |
| طول زیاد روده سیگموئید یا تحرک بیش از حد روده | طولانی بودن بخش هایی از روده و افزایش تحرک آن، امکان چرخش حول محور خود را بیشتر می کند و مستعد انسداد می شود. |
| یبوست مزمن و اتساع روده | تجمع طولانی مدت مدفوع و گاز باعث بزرگ شدن روده و افزایش فشار داخلی می شود و شرایط چرخش را فراهم می سازد. |
| رژیم غذایی بسیار پرفیبر به صورت ناگهانی | افزایش ناگهانی حجم محتویات روده، به خصوص در افراد مستعد، حرکت غیرطبیعی روده و پیچش ایجاد می کند. |
| چسبندگی های پس از جراحی شکم | چسبندگی ها مسیر طبیعی حرکت روده را محدود یا منحرف می کنند و نقطه اتکا برای چرخش و گیر افتادن ایجاد می کنند. |
| اختلالات حرکتی روده و بیماری های عصبی | کاهش یا بی نظمی حرکات روده در برخی بیماری ها باعث تجمع محتویات و اتساع می شود و احتمال پیچش را بالا می برد. |
| بارداری (فشار رحم و تغییر آناتومی شکم) | بزرگ شدن رحم به ویژه در سه ماهه های پایانی جایگیری روده را تغییر می دهد و در موارد نادر زمینه پیچش ایجاد می کند. |
| تومورها یا توده های داخل شکمی | وجود توده ممکن است مسیر عبور را تنگ کند یا روده را به وضعیت غیرطبیعی هدایت کند و چرخش را تسهیل نماید. |
| بیماری هیرشپرونگ و مشکلات مادرزادی (در کودکان) | برخی اختلالات مادرزادی با اتساع و انسداد عملکردی همراه اند و زمینه پیچ خوردگی روده را ایجاد می کنند. |
| سن بالا و کاهش توان عضلات و تحرک | در سالمندان، تغییرات حرکتی و یبوست شایع تر است و مجموعه این عوامل خطر پیچش را افزایش می دهد. |
علائم پیچ خوردگی روده
علائم این عارضه در چارچوب انسداد روده ظاهر می شود اما شدت و سرعت بروز علائم متفاوت می باشد. در موارد حاد، درد شکمی و نفخ ناگهانی و پیشرونده می باشد و همراه با توقف دفع گاز و مدفوع رخ می دهد. در برخی بیماران، علائم ابتدا خفیف است و سپس با پیشرفت انسداد یا کاهش خون رسانی شدت پیدا می کند.
- تهوع
- استفراغ
- نفخ شکم
- عدم دفع گاز
- کاهش اشتها
- تندی ضربان قلب
- ضعف و بی حالی
- بی قراری ناشی از درد
- تب (در موارد پیشرفته)
- حساسیت شکم به لمس
- یبوست یا عدم دفع مدفوع
- احساس پری و اتساع شکم
- درد شکمی (اغلب شدید و کولیکی)
- صدای غیرطبیعی روده یا کاهش صداهای روده
عوارض پیچ خوردگی روده
عوارض پیچ خوردگی روده زمانی رخ می دهد که انسداد طولانی شود یا خون رسانی بخش پیچ خورده کاهش پیدا کند. در این حالت، آسیب بافتی از التهاب موضعی فراتر می رود و منجر به عفونت گسترده در حفره شکم یا حتی تهدید جان بیمار می شود. عوارض این عارضه به شرح زیر است:
- شوک
- سپسیس
- کم آبی شدید
- سوراخ شدن روده
- اختلالات آب و الکترولیت
- نکروز روده (مرگ بافتی)
- نیاز به برداشتن بخشی از روده
- آسپیراسیون ریوی در اثر استفراغ
- ایسکمی روده (کاهش خون رسانی)
- پریتونیت (عفونت و التهاب پرده صفاق)
- عود مجدد پیچش پس از درمان غیرجراحی
- چسبندگی های بعدی و خطر انسدادهای بعدی
روشهای تشخیص پیچ خوردگی روده
تشخیص به موقع بر پایه ترکیب علائم بالینی، معاینه شکم و تصویربرداری انجام می شود. در بسیاری از بیماران، یافته های تصویربرداری به پزشک کمک می کند نوع انسداد، محل احتمالی پیچش و وجود یا عدم وجود علائم آسیب خون رسانی را مشخص کند. حال در ادامه به مهمترین روشهای تشخیص این عارضه اشاره می نماییم:
- سی تی اسکن شکم و لگن
- رادیوگرافی ساده شکم (X-ray)
- معاینه بالینی و بررسی علائم حیاتی
- سونوگرافی (در برخی شرایط، به ویژه کودکان)
- کولونوسکوپی تشخیصی (در موارد منتخب و پایدار)
- آزمایش خون (CBC، الکترولیت ها، CRP، لاکتات)
- تنقیه حاجب یا بررسی با ماده حاجب (در موارد انتخابی)
- شرح حال دقیق (شروع درد، الگوی دفع، سابقه یبوست یا جراحی)
روشهای درمان درمان پیچ خوردگی روده
درمان به شدت بیماری، محل پیچش، وضعیت عمومی بیمار و وجود یا عدم وجود نشانه های کاهش خون رسانی بستگی دارد. در موارد پایدار و بدون علائم نکروز یا سوراخ شدگی ممکن است اقدامات غیر جراحی برای باز کردن انسداد انجام شود اما در صورت شک به آسیب خونرسانی یا عفونت شکمی، درمان جراحی اولویت پیدا می کند. در مسیر انتخاب درمان، ارزیابی توسط تیم جراحی و در موارد پیچیده توسط بهترین جراح کولورکتال در تهران در تصمیم گیری دقیق تر و کاهش عوارض نقش دارد.
- بستری و پایش علائم حیاتی
- اصلاح اختلالات الکترولیتی
- سرم درمانی و اصلاح کم آبی
- قطع مصرف خوراکی (NPO)
- برداشتن بخش آسیب دیده روده (رزکسیون)
- گذاشتن لوله بینی-معده (NGT) برای تخلیه
- تنقیه درمانی با ماده حاجب در موارد خاص
- کولستومی یا ایلئوستومی موقت در شرایط لازم
- آنتی بیوتیک (در موارد مشکوک به ایسکمی/عفونت)
- جراحی اورژانسی در صورت نکروز، سوراخ شدن یا ناپایداری بیمار
- تثبیت روده یا اقدامات پیشگیرانه برای کاهش احتمال عود (طبق نظر جراح)
- دِتورشن آندوسکوپیک یا رفع پیچش با سیگموئیدوسکوپی/کولونوسکوپی (در موارد منتخب)
نتیجه گیری
با توجه به مطالب ذکر شده در بالا نتیجه می گیریم، پیچ خوردگی روده یک علت مهم انسداد روده است که در صورت تاخیر در تشخیص و درمان منجر به اختلال خونرسانی، نکروز و عفونت شکمی می شود. شناخت علت های زمینه ای مانند یبوست مزمن، چسبندگی های پس از جراحی و عوامل آناتومیک به درک بهتر خطر کمک می کند. توجه به علائم کلیدی مانند درد شدید شکم، نفخ، توقف دفع گاز و مدفوع و استفراغ و مراجعه سریع برای تشخیص و درمان نقش اصلی در کاهش عوارض و بهبود نتیجه درمان دارد.
